Φιλολογικές Ψηφίδες

«Παιδεία είναι η δύναμη που καλλιεργεί την ψυχή» (Πλάτων). «Άνθρωπος της Παιδείας είναι εκείνος του οποίου η σκέψη, ο χαρακτήρας, η ευαισθησία έχουν διαμορφωθεί, εκλεπτυνθεί, εμπλουτισθεί από τη γνώση, από την ηθική, την αισθητική και από τα άλλα επιτεύγματα του ανθρώπινου πολιτισμού».

Παρασκευή 6 Ιανουαρίου 2017

Τα έθιμα των Φώτων σε όλη την Ελλάδα

Την ημέρα των Θεοφανείων ή αλλιώς όπως τα αποκαλούμε Φώτα ή Επιφάνεια γιορτάζουμε την βάπτιση του Ιησού Χριστού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο ή Βαπτιστή. Στην Ελλάδα, ο αγιασμός γίνεται για πρώτη φορά την παραμονή των Θεοφανείων και ονομάζεται Μικρός Αγιασμός ή Πρωτάγιαση ή Φώτιση.

Με την Πρωτάγιαση, ο ιερέας γυρίζει όλα τα σπίτια και με το Σταυρό και ένα κλωνί βασιλικό «αγιάζει» ή «φωτίζει», κατά κυριολεξία ραντίζει τους χώρους των σπιτιών για να φύγει μακριά κάθε κακό.

Παλαιότερα, οι λαϊκές δοξασίες συνέδεαν τον φωτισμό των σπιτιών με την εξαφάνιση των καλικάντζαρων, τους οποίους φαντάζονταν να φεύγουν περίτρομοι με την έλευση του ιερέα…

Ο Μεγάλος Αγιασμός γίνεται ανήμερα της γιορτής των Θεοφανείων στις 6 Ιανουαρίου.

Μια μεγάλη πομπή σχηματίζεται και παίρνει το δρόμο που οδηγεί στη θάλασσα ή σε κάποιο ποτάμι, μπορεί και σε μια δεξαμενή. Μπροστά τα εξαπτέρυγα, πίσω οι παπάδες με τα καλά τους άμφια, ύστερα οι αρχές του τόπου και παραπίσω το πλήθος. Στις πόλεις η πομπή γίνεται πιο πλούσια με τη μουσική και τη στρατιωτική παράταξη.

Ο Σταυρός:

Όταν γίνει ο αγιασμός, ρίχνει ο παπάς το Σταυρό στο νερό, πραγματοποιώντας έτσι τον Αγιασμό των Υδάτων.

Το πιάσιμο του Σταυρού γίνεται από κολυμβητές, τους λεγόμενους Βουτηχτάδες, κατά την τελετή της Κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού. Νεαρά κυρίως άτομα βουτούν στα παγωμένα νερά για να πιάσουν τον Σταυρό και να λάβουν την ευλογία του ιερωμένου, αλλά και να δεχθούν τις τιμές και τις ευχές των συντοπιτών τους. Οι καμπάνες ηχούν χαρμόσυνα, το ίδιο και οι σειρήνες των πλοίων. Όλοι οι πιστοί πίνουν με ευλάβεια από τον αγιασμό, συμβολικά με τρεις γουλιές, και ραντίζουν μ’ αυτόν τα σπίτια, τα δέντρα, τα χωράφια και τα ζώα τους.

Αγιασμός των Υδάτων:

Τα Θεοφάνεια γιορτάζεται η βάπτιση του Ιησού Χριστού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Ο αγιασμός των Υδάτων γίνεται ανήμερα τα Θεοφάνεια, σε όλες τις πόλεις και τα χωριά της χώρας.

Οι πιο τολμηροί θα βουτήξουν στα παγωμένα νερά και θα συναγωνιστούν ποιος θα πιάσει το σταυρό. Αυτός που θα τον ανεβάσει στην επιφάνεια θεωρείται ότι θα έχει καλή τύχη και υγεία όλο το χρόνο.

Λαϊκές δοξασίες:

Για τα Φώτα, ο λαός πιστεύει πως είναι ο καιρός, η γιορτή που φεύγουν οι καλικάντζαροι γιατί φοβούνται την αγιαστούρα του παπά. Ο τρόμος τους αρχίζει από την παραμονή των Φώτων που γίνεται ο μικρός αγιασμός. Γι’ αυτό και το έθιμο του λαού λέει:

Στις πέντε του Γενάρη

Φεύγουν οι καλικάντζαροι

Αλλά ο μεγάλος τους τρόμος είναι τα Φώτα.

Φεύγουν τότε λέγοντας:

Φεύγετε να φεύγουμε

κι έφτασε ο τουρλόπαπας

με την αγιαστούρα του

και με τη βρεχτούρα του…

Η εορτή των Θεοφανείων περικλείει άλλωστε και πολλές εκδηλώσεις που αποτελούν διαιώνιση αρχαίων ελληνικών εθίμων. Ο Αγιασμός στη χώρα μας έχει και την έννοια του καθαρμού, του εξαγνισμού των ανθρώπων, καθώς και της απαλλαγής του από την επήρεια των δαιμονίων. Η τελευταία αυτή έννοια δεν είναι αυστηρά χριστιανική, αλλά έχει τις ρίζες της στην αρχαία λατρεία.

Τα έθιμα:

Η Ελλάδα είναι πλούσια σε έθιμα των Φώτων. Ραγκουτσάρια, αράπηδες, καμήλες, μπαμπόγεροι, μωμόγεροι, φωταράδες είναι κάποια από τα έθιμα που έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα και τις διονυσιακές γιορτές αλλά και στην περίοδο της Τουρκοκρατίας και αναβιώνουν κάθε χρόνο τις ημέρες των Θεοφανείων.

Ρουγκατσάρια:

Στη Θεσσαλία ανήμερα των Θεοφανείων αναβιώνουν τα ρουγκάτσια (ρουγκατσάρια). Αυτά αποτελούνταν από ομάδες (10-15 μεταμφιεσμένων ατόμων) οι οποίες περιφέρονταν από σπίτι σε σπίτι παίρνοντας την ανάλογη αμοιβή. Μερικά από τα απαραίτητα μέλη του κάθε ομίλου ήταν ο γαμπρός, η νύφη (νέος μεταμφιεσμένος), ο παπάς, ο παππούς, ο γιατρός και οι «αρκουδιάρηδες». Εντυπωσιακός είναι ο αριθμός των τραγουδιών με τα οποία οι ρουγκατσάρηδες συνόδευαν το πέρασμά τους.

Ραγκουτσάρια:

Στην Καστοριά αναβιώνουν τα Ραγκουτσάρια. Οι κάτοικοι μεταμφιέζονται και φορούν απαραιτήτως μάσκες που έχουν συμβολικό χαρακτήρα, αφού η όψη τους είναι τρομακτική και αποσκοπούν στο να ξορκίσουν το κακό από την πόλη. Οι μασκαράδες έχουν τη συνήθεια να ζητιανεύουν από τον κόσμο την ανταμοιβή τους, επειδή διώχνουν τα κακά πνεύματα. Το ίδιο έθιμο αναβιώνει και σε χωριά της Δράμας με το όνομα ροκατζάρια.

Οι κάτοικοι φορούν τρομακτικές μάσκες και κάνοντας εκκωφαντικούς θορύβους με τα κουδούνια που φέρουν περιφέρονται στους δρόμους.

Μπαμπούγερα:

Τα Μπαμπούγερα είναι μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εθιμικές παραδόσεις στην Καλή Βρύση της Δράμας. Το εθιμικό πλαισίωμα της θρησκευτικής γιορτής αρχίζει το πρωί της παραμονής. Οι γυναίκες παίρνουν στάχτη και τη σκορπίζουν με το δεξί χέρι γύρω από το σπίτι προφέροντας ξορκιστικές λέξεις για να φύγουν τα καλακάντζουρα και να μην έχει φίδια το καλοκαίρι. Μετά το τέλος της τελετής του αγιασμού των υδάτων τα μπαμπούγερα συγκεντρώνονται έξω από την εκκλησία.

Η αμφίεσή τους είναι ζωόμορφη και παλιότερα κρατούσαν στα χέρια ένα μικρό σακούλι με στάχτη με το οποίο, μέχρι πριν από λίγα χρόνια, χτυπούσαν όσους συναντούσαν για να φοβερίζουν τα καλακάντζουρα. Σήμερα, για αποφυγή τυχόν παρεξηγήσεων από τους αμύητους στο τοπικό έθιμο επισκέπτες, επειδή η στάχτη λέρωνε τα ρούχα, το σακίδιο είναι κενό. Ομάδες-ομάδες τα μπαμπούγερα ή χωριστά γυρίζουν τους δρόμους του χωριού κυνηγώντας όσους συναντούν και ζητώντας συμβολικά κάποιο φιλοδώρημα.

Μωμόγεροι:

Οι Μωμόγεροι είναι ένα Ποντιακό έθιμο που γινόταν στον Πόντο τα αρχαία χρόνια μέχρι και τις ημέρες μας. Το έθιμο είναι σατιρικό και συνηθίζετε κατά τη διάρκεια της περιόδου των Χριστουγέννων (15 Δεκεμβρίου) μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου, άλλα μερικές φορές μέχρι τον μήνα του Φεβρουαρίου. Λόγω της γεωγραφικής απομόνωσης των Ποντίων, το έθιμο ήταν μια μορφή αναγνώρισης της Ελληνικής προέλευσής τους, και επίσης ένας τρόπος να ξεχαστεί από την Τουρκική δουλεία και τις βίαιες εξισλαμίσεις.

Το έθιμο Μωμόγεροι είναι ζωντανό ακόμα και σήμερα ιδιαίτερα σε διάφορα μέρη της Ελλάδας όπου οι πολύ Πόντιοι κατοικούν. Στην εβδομάδα πριν από το νέο έτος, τα άτομα θα ντυθούν με διάφορα κοστούμια, όπου κάθε κοστούμι συμβολίζει ένα μέρος του πολιτισμού και της λαογραφίας των Ποντίων. Η αρκούδα συμβολίζει τη δύναμη, η ηλικιωμένη γυναίκα ένα σύμβολο του παρελθόντος, η νύφη για το μέλλον, το άλογο για την ανάπτυξη, ο γιατρός για την υγεία, ο στρατιώτης για την υπεράσπιση, την αίγα (κατσίκα) για τα τρόφιμα και ο Άγιος Βασίλης συμβολίζει το νέο έτος που θα φτάσει σε μερικές μέρες. Σήμερα το έθιμο είναι περισσότερο ψυχαγωγικό, ενώ στο παρελθόν ήταν μαγικό.

Φωταράδες:

Στο Παλαιόκαστρο της Χαλκιδικής τηρείται το έθιμο των φωταράδων. Ο «βασιλιάς» φορώντας το ταλαγάνι και φορτωμένος με κουδούνια ανοίγει το χορό ενώ ακολουθούν οι φωταράδες κρατώντας ξύλινα σπαθιά για να ξυλοφορτώσουν εκείνους που θα επιδιώξουν να πάρουν το λουκάνικο που στήνεται στη μέση του χωριού.

Φούταροι:

Στον Άγιο Πρόδρομο της Χαλκιδικής πρωταγωνιστές των Θεοφανείων είναι οι φούταροι. Την παραμονή των Φώτων νεαροί άντρες λένε τα κάλαντα μαζεύοντας κρέας, λουκάνικα και χρήματα και την ημέρα του Αϊ Γιαννιού χορεύουν στην πλατεία του χωριού. Όταν κάνουν διάλειμμα τρέχουν να πάρουν από ένα ρόπαλο και όταν ξαναμπαίνουν στο χορό πετούν τα ρόπαλα ψηλά σφυρίζοντας με όλη τους τη δύναμη για να σηματοδοτήσουν το τέλος του Δωδεκαημέρου.

Η στολισμένη καμήλα:

Η καμήλα που στολίζεται μετά τον αγιασμό των υδάτων είναι ένα έθιμο της Γαλάτιστας Χαλκιδικής. Συνήθως έξι άντρες μπαίνουν κάτω από το ομοίωμα μιας καμήλας βαδίζοντας ρυθμικά ή χορεύοντας, κουνώντας κουδούνια και τραγουδώντας. Πρόκειται για την αναπαράσταση ενός πραγματικού γεγονότος, την απαγωγής μιας όμορφης κοπέλας από το γιο του Τούρκου επιτρόπου που συνέβη στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο αγαπημένος της για να την ξαναπάρει πίσω έστησε γλέντι και για να μπει στο τούρκικο σπίτι έφτιαξε ένα ομοίωμα καμήλας κάτω από το οποίο κρύφτηκαν οι φίλοι του. Αφού έκρυψαν την κοπέλα κάτω από την καμήλα την έβγαλαν έξω και την επομένη τη στεφάνωσαν με τον αγαπημένο της, πριν προλάβουν να την ξαναπάρουν οι Τούρκοι.

Αράπηδες:

Στη Νικήσιανη Καβάλας αναβιώνει το έθιμο των Αράπηδων. Αναπαριστά τη μάχη της ζωής και του θανάτου. Παλικάρια και παιδιά ντυμένα με προβιές και ζωσμένα με βαριά κουδούνια, βγαίνουν από τα σοκάκια του χωριού και με τον εκκωφαντικό θόρυβο ξορκίζουν το κακό και φέρνουν το αισιόδοξο μήνυμα της ζωής. Το έθιμο των Αράπηδων αναβιώνει και σε αρκετά χωριά της Δράμας.

Τζαμαλάρια:

Στην Άρνισσα Πέλλας θα αναβιώσουν τα τζαμαλάρια. Επίκεντρο του εθίμου είναι ο γάμος. Πρωταγωνιστικό ρόλο έχει ένα ζιζάνιο, το «μπουμπάρι», που μπαίνει ανάμεσα στους νεόνυμφους και τους παρενοχλεί, τους προτείνει άλλο ταίρι. Το έθιμο περιλαμβάνει ατελείωτο γλέντι στους δρόμους του χωριού.

Γιάλα-γιάλα:

Η εορτή των Θεοφανείων γιορτάζεται με λαμπρότητα απ’ όλους τους ορθοδόξους, στην Αργολίδα όμως τοπικές παραδόσεις κι έθιμα δίνουν ξεχωριστή λαμπρότητα στην γιορτή και προσελκύουν πολλούς επισκέπτες κάθε χρόνο.

Στην περιοχή της Ερμιόνης έχουμε το έθιμο του «γιάλα-γιάλα», όπου την παραμονή των Φώτων οι νέοι, κυρίως αυτοί που θα καταταγούν στο στρατό, στολίζουν τις βάρκες στο λιμάνι με κλαδιά από φοίνικες. Τη νύχτα φορώντας παραδοσιακές στολές τραγουδούν και περνούν σπίτι-σπίτι δεχόμενοι κεράσματα, φτάνοντας το πρωί στο λιμάνι όπου ανεβαίνουν στις στολισμένες βάρκες και τις κουνούν με δύναμη συνεχίζοντας το τραγούδι «γιάλα-γιάλα» μέχρι να γίνει ο καθαγιασμός των υδάτων, με την κατάδυση του Σταυρού και την εικόνα της Θεοτόκου στην θάλασσα που θα βουτήξουν για να τα πιάσουν.

Γκαζοτενεκέδες:

Στην κωμόπολη της Νέας Κίου, λίγα χιλιόμετρα από το Ναύπλιο, που αποτελεί ιστορική συνέχεια της Κίου της Μικράς Ασίας, αναβιώνουν Μικρασιατικά έθιμα από την Κίο, με ρίψη του νεότερου καπετάνιου στη θάλασσα και τον πυροβολισμό των γκαζοτενεκέδων.

Στην Νέα Κίο, παραμονή της εορτής αυτός που έπιασε τον Σταυρό πέρσι θα παραδώσει στον ιερέα τον τίμιο Σταυρό που όλη την χρονιά είχε στο σπίτι του για ευλογία. Ανήμερα των Φώτων μετά την Θεία Λειτουργία στο ναό της Αγίας Ειρήνης και την τέλεση του Μεγάλου Αγιασμού, κλήρος και λαός κατευθύνονται στην παραλία, όπου στην ειδική εξέδρα που έχει κατασκευάσει ο Δήμος θα γίνει η τελετή αγιασμού των υδάτων και η κατάδυση του τιμίου Σταυρού, προεξάρχοντος του Μητροπολίτη Αργολίδος κ. Νεκταρίου, ο οποίος θα ρίξει τον τίμιο Σταυρό, που είναι δεμένος με βαρίδια στην θάλασσα για να πάει στο βυθό και μετά την ανάσυρσή του θα «πάρει το μπάνιο του», όπως προστάζει το έθιμο, ο νεότερος καπετάνιος της Κίου.

Αμέσως μετά, θα ακολουθήσει το έθιμο του πυροβολισμού των τενεκέδων που έχουν τοποθετηθεί ανοικτά στην θάλασσα κι επιπλέουν, ένα έθιμο που τα τελευταία χρόνια είδε την αναβίωσή του κι έχει βαθιά τις ρίζες του στην Κίο της Μικράς Ασίας.

Δευτέρα 15 Αυγούστου 2016

Τι γιορτάζουμε τον Δεκαπενταύγουστο;

Τον Δεκαπενταύγουστο, η ημέρα είναι αφιερωμένη στην Παναγία, η οποία γιορτάζεται με λαμπρότητα σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Μάλιστα, προς τιμήν της Παναγίας τηρείται αυστηρή νηστεία από 1 μέχρι 14 Αυγούστου κατά την οποία νηστεύουμε και το λάδι και για αυτό πολλοί χαρακτηρίζουν την γιορτή και ως το «Πάσχα» του καλοκαιριού. Επίσης, λόγω της γιορτής, στο διάστημα αυτό δεν τελούνται γάμοι.

Σύμφωνα με το Συναξάρι, όταν ήρθε η ώρα, της εξόδου Της Παναγίας στάλθηκε και πάλι ο αρχάγγελος Γαβριήλ να της αναγγείλει την θέληση του Θεού και Υιού Της. Ενώ προσευχόταν στον οίκο Της στην Ιερουσαλήμ παρουσιάστηκε ο άγγελος και της προσέφερε ένα μικρό κλαδί φοίνικα και της είπε: «Χαίρε κεχαριτωμένη Μαρία. Σου φέρνω μήνυμα από τον Υιό Σου. Ήρθε η ευλογημένη ώρα να πας κοντά Του και να δοξαστείς όπως Σου ταιριάζει. Ετοιμάσου λοιπόν και σε τρεις ημέρες θα έρθει Εκείνος να πάρει την τίμια και αμόλυντη ψυχή Σου». Ύστερα ανέβηκε στο αγαπημένο Της Όρος των Ελαιών για να προσευχηθεί, εκεί που προσευχήθηκε για τελευταία φορά ο Υιός Της πριν από το πάθος Του.

Ανηφορίζοντας το μονοπάτι συνέβη το απροσδόκητο: Τα δένδρα και οι θάμνοι του δρόμου έγερναν και την προσκυνούσαν. Κατευθύνθηκε στο σημείο εκείνο του κήπου που είχε προσευχηθεί και ο Κύριος. Γονάτισε ταπεινά, ύψωσε τα σεπτά της χέρια και ατένισε τον ουρανό και αφού ευχαρίστησε το Θεό τον παρακάλεσε για την σωτηρία του κόσμου.

Μετά γύρισε στον οίκο Της και άρχισε να ετοιμάζει τα απαραίτητα της κηδείας Της. Μάζεψε επίσης τους συγγενείς και πιστούς φίλους και φίλες Της και τους ανακοίνωσε την θέληση του Κυρίου να την καλέσει κοντά Του. Όταν το άκουσαν ξαφνιάστηκαν και άρχισαν να θρηνούν το χωρισμό της Μητέρας του Κυρίου. Εκείνη τους παρηγόρησε λέγοντάς τους πως αυτή είναι η θέληση του Θεού και πως από την θέση Της στον ουρανό θα πρεσβεύει πάντοτε για ολόκληρο το ανθρώπινο γένος.

Την Τρίτη ημέρα μετά την επίσκεψη του αρχαγγέλου, η Κυρία Θεοτόκος αφού ντύθηκε μόνη Της τα νεκρικά Της ενδύματα, κάλεσε και πάλι τους φίλους Της και ξάπλωσε ήρεμα στην κλίνη Της. Τότε συνέβη το εξής θαυμαστό γεγονός: Μια δυνατή βοή ακούστηκε στον σπίτι Της, μια φωτεινή νεφέλη το κάλυψε. Πάραυτα μεταφέρθηκαν σε νεφέλες από τα πέρατα της οικουμένης οι άγιοι Απόστολοι προκειμένου να παραβρεθούν στην έξοδό Της. Κατά τον ίδιο τρόπο μεταφέρθηκε επίσης ο απόστολος Παύλος, ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης και ο άγιος Ιερόθεος, πρώτος επίσκοπος των Αθηνών, ο άγιος Τιμόθεος και άλλα σημαίνοντα πρόσωπα της Εκκλησίας. Η Κυρία Θεοτόκος, αφού χαιρέτισε και ευλόγησε όλους, παρέδωσε την αγία ψυχή Της στα χέρια του Υιού Της ο Οποίος κατέβηκε από τον ουρανό για να την παραλάβει ο Ίδιος.

Οι συγκεντρωμένοι απόστολοι, οι προεστοί της εκκλησίας των Ιεροσολύμων και ο πιστός λαός άρχισαν να ψάλλουν εξόδιους ύμνους στην Θεομήτορα. Ταυτόχρονα ακούστηκε να συμψάλλει στρατιά αγγέλων από τον ουρανό. Η ουράνια μελωδία ακούστηκε σε ολόκληρη την πόλη. Μετά σχηματίσθηκε νεκρική πομπή η οποία κατευθυνόταν στο χωριό Γεθσημανή, όπου θα θάπτονταν το τίμιο σκήνωμά Της.

Δεκαπενταύγουστος: Τα άγνωστα έθιμα της ημέρας

Οι παραδόσεις ενός λαού ή ενός τόπου κρατούν ζωντανές τις ρίζες του. Οι ενέργειες αυτές που επαναλαμβάνονται σε καθορισμένες περιστάσεις αποτελούν τα τοπικά έθιμα. Μία από αυτές τις περιστάσεις είναι και ο Δεκαπενταύγουστος, η μεγάλη αυτή γιορτή της Ορθοδοξίας.

Ποικίλλουν ανά περιοχή τα έθιμα για την μεγάλη εορτή του Δεκαπενταύγουστου. Η Κοίμηση της Θεοτόκου, συνοδεύεται από παρακλήσεις, κατανυκτικές λειτουργίες, αλλά και πολλά έθιμα.

Πάτμος: Ο Επιτάφιος της Παναγίας

Στο νησί της Ορθοδοξίας και στο ιστορικό μοναστήρι της Αποκάλυψης, οι μοναχοί κάνουν περιφορά του επιταφίου της Παναγίας, ένα έθιμο που έχει βυζαντινές καταβολές.

Κεφαλονιά: Τα φιδάκια της Παναγίας

Πρόκειται για ένα σπανιότατο έως μοναδικό γεγονός που συμβαίνει συγκεκριμένες ημέρες κάθε χρόνο, προσελκύοντας εκατοντάδες αν όχι χιλιάδες πιστών αλλά και σκεπτικιστών που σπεύδουν να δουν με τα μάτια τους τα δεκάδες φιδάκια της Παναγίας. Η παράδοση αναφέρει πως κάποια μέρα καθώς πλησίαζαν πειρατικά πλοία και οι πειρατές κατευθύνονταν προς τη Μονή προκειμένου να την λεηλατήσουν, οι μοναχές προσευχήθηκαν στην Παναγία για να προστατέψει τις ίδιες και το μοναστήρι. Τότε συνέβη το θαύμα. Το μοναστήρι κυκλώθηκε από φίδια που έτρεψαν τους πειρατές σε φυγή. Αυτό θεωρήθηκε σημάδι από την Παναγία. Έτσι οι μοναχές και η Μονή σώθηκαν. Από τότε κάθε χρόνο εμφανίζονται φίδια, ακόμα και στο εσωτερικό της εκκλησίας (κρέμονται ακόμα και από τις εικόνες, τις καντήλες ή τα στασίδια), τα οποία αναχωρούν στις 15 Αυγούστου. Αν κάποια χρονιά δεν εμφανιστούν τα φιδάκια προμηνύεται κάτι κακό για το νησί, όπως το 1940 και το 1953, οπότε το νησί επλήγη από σεισμούς.

Παλαιόπυργος Πωγωνίου: Τα «ντολιά»

Το πανηγύρι στον Παλαιόπυργο Πωγωνίου είναι μοναδικό και αφήνει χαραγμένα τα στοιχεία της παράδοσης, αφού μετά το μεσημεριανό φαγητό που προσφέρεται στο προαύλιο της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ακολουθούν τα «ντολιά», δηλαδή οι εντολές. Κάποιος από τους μεγαλύτερους κατοίκους του χωριού ορίζεται «ντολή πασάς» και αφού πάρει ένα ποτήρι με κρασί, το τσουγκρίζει με έναν παρευρισκόμενο. Το έθιμο ορίζει να πιει τρία ποτήρια κρασί ή τρεις γουλιές και κάθε φορά που πίνει πρέπει να κάνει μια αφιέρωση σε τρία διαφορετικά άτομα, με τη συνοδεία της ζωντανής μουσικής. Αμέσως μετά οι υπόλοιποι με τη σειρά που ορίζει ο «ντολή πασάς» θα αφιερώσουν τις ευχές τους σε όποιο πρόσωπο επιθυμούν, πάντα υπό τους ήχους ενός τραγουδιού.

Κουφονήσια: Με τα καΐκια στην Παναγιά

Στα Κουφονήσια εορτάζουν την Παναγία με ξεχωριστό τρόπο και τιμές. Ειδικότερα στο Κάτω Κουφονήσι, στο εκκλησάκι της Παναγίας, το οποίο αποτελεί αξιοθέατο του νησιού και είναι χτισμένο στο μόλο, πάνω σε αρχαία ερείπια. Ανήμερα της εορτής Της, από πολύ νωρίς το πρωί τα καΐκια μεταφέρουν δωρεάν τους πιστούς από το Πάνω Κουφονήσι στο Κάτω, προκειμένου να προσκυνήσουν με ευλάβεια την εικόνα της Παναγίας. Σύμφωνα με το έθιμο ετών, αμέσως μετά την τέλεση της Θείας Ευχαριστίας στο εκκλησάκι της Παναγιάς, προσφέρονται σε όλους τους πιστούς διάφοροι μεζέδες και γλυκίσματα που έχουν φτιάξει ή έχουν αγοράσει οι ίδιοι, λόγω της εορτής.

Μάλιστα, τον πρώτο καιρό προσέφεραν μόνο τυρί και σύκα, αλλά με το πέρασμα των χρόνων η συμμετοχή των πιστών στην γιορτή είναι όλο και εντονότερη και οι οικογένειες ετοιμάζουν μεγάλα και εντυπωσιακά πιάτα με τυριά, ελιές, αλλαντικά, κεφτέδες, φρούτα και γλυκά, ενώ τα συνοδεύουν με νερά, αναψυκτικά και κρασί. Στη συνέχεια, με τα καΐκια επιστρέφουν στο Πάνω Κουφονήσι όπου το γλέντι ξεκινά και κορυφώνεται με χορούς, τραγούδια, φαγητό και κρασί για πάρα πολλές ώρες. Ωστόσο, και κατά τη διάρκεια της θαλάσσιας διαδρομής οι πιστοί τραγουδούν, παίζουν και διασκεδάζουν.

Σιάτιστα: Οι καβαλάρηδες προσκυνητές

Ένα έθιμο, που έχει τις ρίζες του στην τουρκοκρατία, είναι αυτό των καβαλάρηδων προσκυνητών. Την ημέρα του Δεκαπενταύγουστου, οι καβαλάρηδες σχηματίζοντας μεγάλες παρέες με στολισμένα άλογα κατευθύνονται στο μοναστήρι του Μικροκάστρου, προσκυνούν την εικόνα και επιστρέφουν στο χωριό για γλέντι και χορό ως το πρωί.

Παρασκευή 20 Μαΐου 2016

Τούρκικες λέξεις στην γλώσσα μας

— αλάνι = αλήτης.

— αλάνα = ανοιχτός χώρος.

— αγάς = δεσποτικός, αυταρχικός.

— αγιάζι = πρωινό ή νυχτερινό κρύο.

— γιαούρτι = πηγμένο γάλα.

— καρπούζι = υδροπέπων.

— μενεξές = εύοσμο λουλούδι.

— σουγιάς = μαχαιράκι.

— τενεκές = δοχείο.

— φλιτζάνι = κύπελλο.

— τσέπη = θυλάκιο.

— ταβάνι = οροφή.

— τζάκι = παραγώνι.

— καΐκι = βάρκα.

— μελτέμι = βορειανατολικός άνεμος.

— μανάβης = οπωροπώλης.

— μπακάλης = παντοπώλης.

— γλέντι = διασκέδαση.

— καβγάς = φιλονικία.

— κέφι = ευδιαθεσία.

— χατίρι = χάρη.

— ντέρτι = καημός.

— νταβαντούρι = σύγχυση.

— τσιμπούκι = καπνοσύριγγα.

— χασάπικο = κρεοπωλείο.

— ντουλάπι = ιματιοθήκη.

— δερβένι = κλεισούρα.

— μπαϊράκι = σημαία.

— τσομπάνης = βοσκός.

— γιλέκο = περιθωράκιον.

— χαμπάρια = αγγελία, νέα.

— γιαπί = οικοδομή.

— γιακάς = περιλαίμιο.

— γιαρμάς = ροδάκινο.

— γινάτι = πείσμα.

— γιουρούσι = επίθεση.

— γκέμι = χαλινάρι.

— γούρι = τύχη.

— γρουσούζης = κακότυχος.

— γκάιντα = άσκαυλος.

— εργένης = άγαμος.

— ζαμάνια = μεγάλο χρονικό διάστημα.

— ζαρζαβατικά = λαχανικά.

— ζόρι = δυσκολία.

— ζουμπούλι = υάκινθος.

— καβούκι = καύκαλο.

— καβουρδίζω = φρυγανίζω, ξεροψήνω.

— καζάνι = λέβητας.

— κασμάς = αξίνα, σκαπάνη.

— καλέμι = γραφίδα.

— καλούπι = μήτρα, πρότυπο.

— κάλπικος = κίβδηλος.

— καπάκι = σκέπασμα, κάλυμμα.

— καραούλι = φρουρά, σκοπιά.

— κουβάς = κάδος, αγγείο.

— ντιπ για ντιπ = ολωσδιόλου.

— κατσίκα = γίδα, ερίφι.

— κελεπούρι = ανέλπιστο εύρημα.

— κιμάς = ψιλοκομμένο κρέας.

— κιόσκι = περίπτερο.

— κολάι = ευκολία, άνεση.

— κολαούζος = οδηγός.

— κόπιτσα = πόρπη.

— κοτζάμ = τεράστιος, πελώριος.

— κοτσάνι = μίσχος.

— καφάσι = κιβώτιο.

— κότσι = αστράγαλος.

— κουβαρντάς = γενναιόδωρος, ανοιχτοχέρης.

— κουμπαράς = δοχείο χρημάτων.

— κουσούρι = ελάττωμα, μειονέκτημα.

— κουτουρού = ασύνετα, απερίσκεπτα.

— λαγούμι = υπόνομος, οχετός.

— λαπάς = χυλός.

— λεβέντης = αντρείος, ευσταλής.

— λεκές = κηλίδα.

— λελέκι = πελαργός.

— λούκι = υδροσωλήνας.

— μαγιά = προζύμι, ζυθοζύμη.

— μαγκάλι = πύραυνο.

— μαγκούφης = έρημος.

— μαϊντανός = πετροσέλινο, μακεδονήσι.

— μαντζούνι = φάρμακο.

— μαούνα = φορτηγίδα.

— μαράζι = φθίση.

— μαραφέτι = μικρό εργαλείο.

— μασούρι = μικρό ξύλο.

— μαχαλάς = συνοικία.

— μεζές = ορεκτικά.

— μεντεσές = στρόφιγγα.

— μεράκι = πόθος.

— μερεμέτι = επισκευή, επιδιόρθωση.

— μουσαμάς = κερωμένο - αδιάβροχο ύφασμα.

— μουσαφίρης = φιλοξενούμενος, επισκέπτης.

— μπαγιάτικο = μη νωπό.

— μπαγλαρώνω = δένω, φυλακίζω.

— μπαλτάς = πελέκι.

— μπάμια = ιβίσκος ο εδώδιμος.

— μπαμπάς = πατέρας.

— μπαμπαλής = ο πολύ γέρος.

— μπαξές = περιβόλι, κήπος.

— μπαρούτι = πυρίτιδα.

— μπατζάκι = κνήμη, σκέλη.

— μπατζανάκης = σύγαμπρος, συννυφάδα.

— μπατίρισα = πτωχεύω, χρεοκοπώ.

— μπαχαρικό = αρωματικό άρτυμα.

— μπεκρής = μέθυσος.

— μπελάς = ενόχληση.

— μπινές, πούστης = κίναιδος, ασελγής.

— μπογιά = βαφή, χρώμα.

— μπογιατζής = ελαιοχρωματιστής.

— μπόι = ανάστημα, ύψος.

— μπόλικος = άφθονος.

— μποστάνι = λαχανόκηπος.

— μπόσικος = χαλαρός.

— μπούζι = πάγος, ψύχρα.

— μπουλούκι = στίφος, άτακτο πλήθος.

— μπουλούκος = καλοθρεμμένος, παχουλός.

— μπουνταλάς = κουτός, ανόητος.

— μπουντρούμι = φυλακή.

— μπουρί = καπνοσωλήνας.

— μπόρα = καταιγίδα.

— μπούτι = μηρός.

— μπούχτισμα = κορεσμός.

— νάζι = κάμωμα, φιλαρέσκεια.

— νταμάρι = φλέβα, λατομείο.

— νταμπλάς = αποπληξία.

— νταντά = παραμάνα, τροφός.

— νταραβέρι = συναλλαγή, αγοραπωλησία.

— ντελάλης = διαλαλητής.

— ντελής = παράφρονας.

— ντιβάνι = κρεβάτι.

— ντουβάρι = τοίχος.

— ντουμάνι = καταχνιά, καπνός.

— ντουνιάς = κόσμος, ανθρωπότητα.

— παζάρι = αγορά, διαπραγμάτευση.

— παντζάρι = κοκκινογούλι, τεύτλο.

— παντζούρι = παραθυρόφυλλο.

— παπούτσι = υπόδημα.

— περβάζι = πλαίσιο θυρών.

— πιλάφι = ρύζι.

— ραχάτι = ησυχία.

— ρουσφέτι = χαριστική εξυπηρέτηση.

— σακάτης = ανάπηρος.

— σαματάς = θόρυβος.

— σεντούκι = κιβώτιο.

— σέρτικο = τσουχτερό, βαρύ.

— σινάφι = συντεχνία, κοινωνική τάξη.

— σιντριβάνι = πίδακας.

— σιρόπι = πυκνόρρευστο διάλυμα ζάχαρης.

— σαΐνι = ευφυής.

— σοβάς = ασβεστοκονίαμα.

— σόι = καταγωγή, γένος.

— σοκάκι = δρόμος.

— σόμπα = θερμάστρα.

— σουλούπι = μορφή, σχήμα.

— ταμπλάς = αποπληξία, συγκοπή.

— ταπί = χωρίς χρήματα.

— ταραμάς = αυγοτάραχο.

— τασάκι = σταχτοδοχείο.

— ταχίνι = αλεσμένο σουσάμι.

— ταψί = μαγειρικό σκεύος.

— τεκές = καταγώγιο.

— τεμπέλης = οκνηρός, ακαμάτης.

— τερτίπι = τέχνασμα, απάτη.

— τεφαρίκι = εκλεκτό, αριστούργημα.

— τεφτέρι = κατάστιχο.

— τζάμι = υαλοπίνακας, γυαλί.

— τσάμπα = δωρεάν.

— τζαναμπέτης = κακότροπος, δύστροπος.

— τόπι = σφαίρα.

— τουλούμι = ασκός.

— τουλούμπα = αντλία.

— τουμπεκί = σιωπή.

— τράμπα = ανταλλαγή.

— τσαΐρι = λιβάδι, βοσκοτόπι.

— τσακάλι = θώς.

— τσακίρης = γαλανομάτης.

— τσακμάκι = αναπτήρας.

— τσάντα = δερμάτινη θήκη.

— τσαντίρι = σκηνή.

— τσαπατσούλης = ανοικοκύρευτος, άτσαλος.

— τσάρκα = επιδρομή, περιπλάνηση.

— τσαντίζω = εξοργίζω, προσβάλλω.

— τσαχπίνης = κατεργάρης, πονηρός.

— τσιγκέλι = αρπαγή, σιδερένιο άγκιστρο.

— τσιφούτης, τσιγκούνης = φιλάργυρος.

— τσιράκι = ακόλουθος.

— τσίσα = ούρα.

— τσίφτης = άψογος, ικανός.

— τσουβάλι = σακί.

— τσουλούφι = δέσμη μαλλιών.

— τσογλάνι = νέος.

— τσοπάνης = βοσκός.

— φαράσι = φτυάρι.

— φαρσί = τέλεια, άπταιστα.

— φυντάνι = φυτώριο.

— φιστίκι = πιστάκη.

— φυτίλι = θρυαλλίδα.

— φουκαράς = κακομοίρης, άθλιος.

— φουντούκι = λεπτοκάρυο.

— φραντζόλα = ψωμί.

— χαβούζα = δεξαμενή νερού.

— χάζι = ευχαρίστηση.

— χαλαλίζω = συγχωρώ.

— χάλι = άθλιο.

— χαλί = τάπητας.

— χαλκάς = κρίκος.

— χαμάλης = αχθοφόρος.

— χάνι = πανδοχείο.

— χάπι = καταπότι.

— χαράμι = άδικα.

— χαρμάνης = χασισοπότης.

— χαρτζιλίκι = μικρό χρηματικό ποσό.

— χαβάς = μουσικός σκοπός.

— χαφιές = καταδότης.

— χουζούρεμα = ανάπαυση.

— χούι = ιδιοτροπία.

— χουνέρι = πάθημα, εξαπάτηση.

Δευτέρα 9 Μαΐου 2016

Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα Γυμνασίου Μεθώνης 2015-2016

Σάββατο 30 Απριλίου 2016

Το έθιμο της Πασχαλινής λαμπάδας

Πώς όμως προέκυψε το έθιμο της Πασχαλινής λαμπάδας, από πότε ακριβώς χρονολογείται και ποιο συμβολισμό κρύβει;

Το έθιμο της Πασχαλινής λαμπάδας που ανάβουμε το βράδυ της Ανάστασης χρονολογείται από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους. Την εποχή που οι νεοφώτιστοι χριστιανοί βαφτίζονταν το Μεγάλο Σάββατο και την Κυριακή του Πάσχα.

Η λαμπάδα ουσιαστικά αποτελούσε σύμβολο του νέου φωτός του Χριστού, το οποίο επρόκειτο να φωτίσει την ψυχή του νεοφώτιστου.

Ένας άλλος συμβολισμός της Πασχαλινής λαμπάδας είναι ότι αναπαριστά το φως που έφερε στην ανθρωπότητα ο Χριστός, όταν «νίκησε» το θάνατο, και το σκοτάδι, μέσω της Ανάστασής του.

Με το πέρασμα όμως των χρόνων, η χριστιανική Εκκλησία κράτησε μονάχα τον συμβολισμό της λαμπάδας που αφορά στην Ανάσταση του Χριστού, μιας και σταδιακά η σύνδεση της με τη βάπτιση έπαψε να υφίσταται.

Ακόμη και το χρώμα της λαμπάδας έχει, με τη σειρά του, το δικό του ξεχωριστό συμβολισμό.

Καφέ λαμπάδες κρατάμε την Μεγάλη Παρασκευή στον Επιτάφιο, μιας και το χρώμα αυτό συμβολίζει το πένθος των πιστών για τα Πάθη και το θάνατο του Χριστού. Λευκές λαμπάδες είθισται να κρατάμε το Μεγάλο Σάββατο στην Ανάσταση, καθώς το χρώμα αυτό υποδηλώνει τον εορτασμό για τη χαρά της Ανάστασης του Χριστού.

Παράλληλα, η Πασχαλινή λαμπάδα συμβολίζει επίσης και τον ήλιο της Άνοιξης. Το Άγιο φως, με το οποίο την ανάβουμε κατά την Ανάσταση συμβολίζει το φως της γνώσης και της αγάπης.

Παρασκευή 29 Απριλίου 2016

Μεγάλη Παρασκευή

«Πάντα τη Μεγάλη Παρασκευή, να ’σαι μόνος σαν το Χριστό προσμένοντας το τελευταίο καρφί, το ξύδι, τη λόγχη. Τις ζαριές ν’ ακούς ατάραχα στο μοίρασμα των υπαρχόντων σου, τις βλαστήμιες, τις προκλήσεις, την αδιαφορία. Πριν την Παρασκευή δεν έρχεται η Κυριακή, τότε λησμονάς τα μαρτύρια των δρόμων της Μεγάλης Παρασκευής της ζωής μας. Μην ξαφνιαστείς, μη φοβηθείς στ’ απρόσμενο σουρούπωμα».

πατήρ Μωυσέως